Әбу Насыр Әл-Фараби
Шығыстың Екінші ұстазы
Өмірбаяны
Әбу Насыр Мұхаммед ибн Мұхаммед ибн Тархан ибн Ұзлық Әл-Фараби (870–950) — ортағасырлық ғалым, философ, математик, музыка теоретигі. Түркістан аймағындағы Фараб қаласында дүниеге келген.
Ғалымның толық есімі — Әбу Насыр Мұхаммед ибн Мұхаммед әл-Фараби. Деректерде оның туған жері Фараб (Отырар өңірі) немесе Фарьяб деп беріледі. Ол ислам өркениетінің Алтын дәуірінде өмір сүріп, логика, философия және жаратылыстану ғылымдарын қатар дамытты.
Әл-Фараби алғашқы білімін Орталық Азияда алып, кейін Бағдатқа аттанып, грек философиясын, логиканы және тілді терең зерттеді. Өмірінің соңғы кезеңін Дамаскіде өткізіп, сол жерде ірі еңбектерін аяқтады. Ғылымдағы беделі үшін ол «Екінші ұстаз» атанды.
Ғылым ізденісі
Ол Шаш, Самарқанд, Бұхара секілді қалаларда болып, кейін Бағдатта білімін жетілдірді. Сол кезеңдегі аударма мектептері арқылы Платон, Аристотель, Евклид мұраларын терең меңгерді.
Кейін Дамаскіде ғылыми жұмысын жалғастырып, қоғам, этика және мемлекет туралы еңбектер жазды. Оның трактаттары Таяу Шығысқа ғана емес, ортағасырлық Еуропа ойшылдарына да ықпал етті.
«Ғылымға жол — сабырлылық, табандылық пен ізденіс арқылы ашылады»Әл-Фараби
Ғылыми мұрасы
Әл-Фараби 160-тан астам еңбек жазған. Ол логика, математика, музыка, философия, саясаттану салаларында зерттеулер жүргізді. Оны «Екінші ұстаз» (Аристотельден кейін) деп атаған.
Философияда әл-Фараби исламдық перипатетизмнің негізін қалыптастырып, логиканы дербес ғылыми әдіс ретінде дамытты. Ол ақиқатқа жетудің жолын ұғым, пікір және дәлелдеу сатылары арқылы түсіндірді.
Жаратылыстану саласында ол астрономияны астрологиядан ажыратып, бақылау мен математикалық талдаудың маңызын көрсетті. Математикада Евклид пен Птолемей еңбектерін түсіндіріп, тригонометриялық ұғымдарды жетілдірді.
Музыка теориясында «Музыканың ұлы кітабы» еңбегі арқылы дыбыс, ырғақ, лад жүйесін ғылыми тұрғыдан сипаттады. Оның «Қайырымды қала тұрғындарының көзқарастары» трактаты қоғам, әділет және білімді басшы идеяларын терең талдайды.
Философия және Логика
Антикалық ойшылдардың еңбектерін сақтап жүйеледі.
Музыка теориясы
«Музыканың ұлы кітабы» атты әлемдік трактат жазды.
Математика
Астрономия мен геометрия салаларындағы іргелі зерттеулер.
Саясаттану
Қайырымды қоғамның іргетасын және адам құқықтарын қалады.
Мектеппен байланысы
Біздің мектеп ұлы ойшылдың атымен аталады. Музейде оның мұрасы мен мектеп тарихы көрсетілген.
Бүгінде Қазақстанда әл-Фараби есімі жоғары оқу орындарына, мектептерге, көшелер мен мәдени мекемелерге берілген. Бұл ұлы ғалым мұрасының ұлттық мәдениет пен білім жүйесіндегі орнын айқын көрсетеді.
Мектеп оқушылары әл-Фараби еңбектерін зерттеп, жобалық жұмыстар мен ғылыми байқауларға қатысады. Жыл сайын тақырыптық апталықтар, көрмелер және ашық сабақтар өткізіліп, оның идеялары жас ұрпаққа жүйелі түрде таныстырылады.
Басты еңбектері
Әл-Фарабидің ғылымға қосқан үлесі